Art of memory – master and enjoy. Workshop for seniors

cwiczenia_byly_rozne cwiczenia_w_synagodze podsumowanie_warsztatu2 podsumowanie_warsztatu praca_w_podgrupach2 praca_w_podgrupach spotkanie_z_prof._vetulanim w_muzeum_erazma_ciolka w_muzeum_farmacji
Tematyka działań: 
Edukacja osób starszych, w tym międzypokoleniowa
Dane beneficjenta
Organizacja realizująca warsztat: 
Stowarzyszenie Akademia Pełni Życia
ul. Juliusza Lea 5a/4, 30-046 Kraków
Przedstawiciel organizacji, który może udzielić ew. dodatkowych informacji: 
Agnieszka Baran, 12 294 81 35, a.baran@apz.org.pl
Krótki opis profilu działalności organizacji realizującej warsztat: 

Akademia Pełni Życia (APZ) jest krakowskim stowarzyszeniem działającym od 2002 roku na rzecz osób w średnim i starszym wieku. Naszym celem jest poprawa jakości życia ludzi z tej grupy wiekowej poprzez jak najszerzej rozumianą edukację oraz twórcze organizowanie czasu wolnego.

Stowarzyszenie działa w formule szerszej niż typowy Uniwersytet Trzeciego Wieku – prócz zajęć organizowanych w trybie roku akademickiego mamy cały szereg innych zajęć edukacyjno-aktywizujących organizowanych w miarę potrzeb seniorów. Nasza specjalność to kursy komputerowe dla starszych - mamy na tym polu ogromne doświadczenie i własny dorobek, w tym pierwszy w Polsce podręcznik obsługi komputera dla seniorów. Organizujemy też szkolenia językowe, wykłady i seminaria, treningi pamięci, warsztaty plastyczne, taneczne, działa u nas klub filmowy i teatralny, salonik literacki, odbywają się wycieczki, spotkania z ciekawymi ludźmi, dyskusje, ale też zwykłe spotkania towarzyskie.

Realizujemy także innowacyjne projekty edukacyjne, w szczególności międzynarodowe, adresowane do seniorów.

Tytuł warsztatu: 
Art of memory – master and enjoy. Workshop for seniors
Nr Umowy Finansowej z Narodową Agencją: 
2010-1-PL1-GRU13-11573
Data realizacji warsztatu: 
09.05.2011 - 13.05.2011
Partnerzy zagraniczni
Liczba uczestników z zagranicy, którzy wzięli udział w warsztacie: 
12
Liczba uczestników z Polski, którzy wzięli udział w warsztacie: 
1
Cele warsztatu: 

Warsztat był nastawiony głównie na dostarczenie praktycznej wiedzy i umiejętności oraz intelektualną i emocjonalną stymulację uczestników, prowadzącą do wykorzystania i właściwej interpretacji posiadanego doświadczenia. Miał on przyczyniać się do rozwoju osobistego uczestników, poprzez dostarczanie im wiedzy o pamięci i umiejętności pozwalających na lepsze zarządzanie posiadanymi przez nich zasobami pamięciowymi, a także miał prowadzić do poprawy funkcjonowania ich pamięci. Celem warsztatu było także ukazanie obecności w i wpływu sztuki pamięci na kulturę.

Obszary tematyczne: 

Tematem warsztatu była problematyka pamięci u osób w starszym wieku podjęta w bardzo szerokim kontekście: psychologicznym, neurobiologicznym, społecznym i kulturowym. Omówiono też i wykorzystano do ćwiczeń praktycznych silne związki „sztuki pamięci’’ z kulturą i jej rozwojem. Uczestnicy mieli okazje zapoznać się - tak w aspekcie teoretycznym jak i praktycznym – z aktualną wiedzą na temat funkcjonowania pamięci, sposobami jej wspomagania oraz zmianami, tak negatywnymi jak i pozytywnym, jakie zachodzą w pamięci w starszym wieku.

Pokazano też na konkretnych przykładach wpływ „sztuki pamięci’’ na rozwój kultury, literatury i nauki.

Kraj uczestników: 
Finlandia
Francja
Grecja
Niemcy
Portugalia
Szwecja
Wielka Brytania
Liczba uczestników: 
3
3
2
1
1
1
1
Rekrutacja uczestników i przygotowanie warsztatu: 

W wyniku podjętych działań promocyjnych otrzymaliśmy bardzo wiele zapytań o możliwość udziału i/lub zgłoszeń do uczestniczenia w warsztatach. Rekrutacja przebiegła bardzo pomyślnie, zgłosiło się więcej osób, niż było miejsc. Podczas rekrutacji brano pod uwagę: wiek osób zgłaszających się, motywacja do udziału w warsztacie, stopień znajomości języka angielskiego, datę zgłoszenia, płeć (staraliśmy się przyjąć równą liczbę kobiet i mężczyzn, wobec jednak zbyt małej liczby zgłoszeń od panów, nie było to możliwe), wcześniejsze pobyty w Polsce i Krakowie; oraz brak zbieżności zawodowej z tematyką warsztatu. W rezultacie przyjęto 12 osób (ze Szwecji, Finlandii, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Francji, Grecji i Portugalii), a 6 wpisano na listę rezerwową. W grupie docelowej znalazły się osoby po 55 roku życia, z wystarczającą (komunikatywną) znajomością języka angielskiego.

W przygotowaniu warsztatu brał udział zespół złożony z koordynatora projektu, sekretarza, trenerów oraz konsultanta zewnętrznego i seniorów-wolontariuszy.

Przed przyjazdem do Krakowa uczestnicy byli proszeni o przesłanie informacji na temat swoich oczekiwań dotyczących warsztatu, na podstawie których dokonano niewielkich modyfikacji programu tak by odpowiedzieć na potrzeby biorących w warsztacie słuchaczy-seniorów. Uczestnicy mieli za zadanie przygotowanie też krótkich informacji na temat siebie, swoich krajów i innych dodatkowych materiałów, które były wykorzystywane w trakcie treningu pamięci.

Grupa docelowa uczestników: 

Warsztat skierowany był do osób po 55 roku życia z różnych krajów europejskich (biorących udział w programie Grundtvig). Wzięło w nim udział 12 uczestników z 7 krajów Europy (Szwecji, Finlandii, Francji, Wielkiej Brytanii, Portugalii, Grecji i Niemiec) w wieku od 57 do 70 lat (średnia 63,5). Wśród uczestników było 9 kobiet i 3 mężczyzn.

Opis przebiegu
Krótki opis przebiegu warsztatu: 

08.05.2011r.

  • przyjazd uczestników, odebranie gości z lotniska, obiad powitalny (zapoznanie uczestników z miejscem i organizatorem warsztatów, prezentacje „Kraków – miasto niezwykłe”, przekazanie informacji o edukacji seniorów w Polsce i o Akademii Pełni Życia – jej misji, działalności, osiągnięciach i problemach, doświadczeniach w edukacji osób dorosłych.

09.05.2011r.

  • do południa – zajęcia w sali szkoleniowej: zapoznanie z programem, analiza nadesłanych oczekiwań, wprowadzenie do problematyki pamięci, ćwiczenia wprowadzające;
  • popołudniu - zajęcia w sali szkoleniowej: pamięć w starszym wieku, rola uwagi i koncentracji, praktyczne metody wspomagania pamięci wspólne tworzenie zasad i ćwiczenia praktyczne;
  • wieczorem – zajęcia indywidualne, koncert muzyki Chopina i zwiedzanie miasta, kolacja w towarzystwie polskich seniorów.

10.05.2011r.

  • do południa - zajęcia w sali szkoleniowej: fazy działania pamięci – jak zwiększać skuteczność przypominania, mnemotechniki i ćwiczenia;
  • - popołudniu - zajęcia w Muzeum Farmacji: ćwiczenia praktyczne w grupach, wyniki, wnioski i podsumowanie zajęć w Jamie Michalika;
  • wieczorem - zajęcia indywidualne, koncert muzyki Klezmerskiej i zwiedzanie miasta, kolacja w towarzystwie polskich seniorów.

11.05.2011r.

  • do południa - zajęcia w sali szkoleniowej: co zwiększa skuteczność zapamiętywania, rola obrazu w „sztuce pamięci”, ćwiczenia w zapamiętywaniu, z wykorzystaniem obrazu, rola zmysłów – w zapamiętywaniu i przechowywaniu informacji – ćwiczenia;
  • popołudniu - zajęcia w Muzeum Sztuki Średniowiecznej: ćwiczenia praktyczne, zajęcia w „Noworolu” - budowanie historii do obrazów, ćwiczenia w kojarzeniu;
  • wieczorem - zajęcia indywidualne, zwiedzanie cmentarza Rakowickiego z przewodnikiem za strony organizatora, zwiedzanie muzeum w pod płytą Rynku Głównego, zwiedzanie Muzeum Fabryka Schindlera, kolacja w towarzystwie polskich seniorów.

12.05.2011r.

  • do południa - zajęcia w terenie: dzielnica Żydowska i 2 synagogi, zapamiętywanie jako interpretacja: różne sposoby przechowywania informacji, znaczenie miejsc w „sztuce pamięci”;
  • popołudniu - zajęcia w terenie: sala „Vinci” - spotkanie z neurobiologiem specjalistą od pamięci, prof. Jerzym Vetulanim – krótka prelekcja o neurobiologii pamięci, ćwiczenia w niewerbalnym rozpoznawaniu treści na przykładzie aktorskiej interpretacji wiersza „Lokomotywa”;
  • wieczorem - zajęcia indywidualne - wyjazd do kopalni soli w Wieliczce i Oświęcimia, zwiedzanie Muzeum Fabryka Schindlera.

13.05.2011r.

  • do południa - zajęcia w siedzibie APZ: mapa myśli – zasady i praktyczne ćwiczenia, omówienie „siedmiu grzechów pamięci”, ćwiczenia podsumowujące wszystkie poznane treści; lunch przygotowany przez seniorów;
  • popołudniu – podsumowanie warsztatów: „sprawdzian” i burza mózgów: co było pomocne a co nie, ewaluacja w formie dyskusji oraz wypełnianie formularza ewaluacyjnego;
  • wieczorem - obiad pożegnalny – kuchnia polska-biesiadna.

14.05.2011r.

  • zwiedzanie indywidualne miasta, wyjazd uczestników.
Rozwiązania praktyczne zastosowane podczas realizacji warsztatu: 

DOJAZD

Bilety lotnicze kupowane były przez Stowarzyszenie w konsultacji z uczestnikami warsztatów. Wybierano połączenia najbardziej korzystne tak dla uczestników (ze względu na czas przejazdu/przelotu jak i czas dotarcia do Krakowa/miejsca zamieszkania) jak i finansowo. Po przyjeździe uczestnicy proszeni byli o przekazanie wykorzystanych boarding-passow, zaś po powrocie do krajów – wysłanie ich pocztą do Stowarzyszenia (każda osoba otrzymała kopertę z adresem Stowarzyszenia). Po przyjeździe każda osoba została dowieziona przez organizatorów bezpośrednio do hotelu, zaś po zakończeniu warsztatów uczestnicy zostali poinstruowani jak dostać się na lotnisko i grupami docierali na nie.

ZAKWATEROWANIE

Uczestnicy zostali zakwaterowani w hotelu bardzo blisko centrum miasta.  Każdy uczestnik miał do dyspozycji jednoosobowy pokój z łazienką. Lokalizacja ta zapewniła bardzo łatwy dostęp (10-15 min spaceru, 2-3 przystanki tramwajowe) do wszystkich miejsc w których były prowadzone zajęcia, jak również do interesujących miejsc (zbytków, sal koncertowych itp.) z których uczestnicy korzystali po zajęciach. Każdy uczestnik otrzymał bilet tygodniowy MPK ważny na wszystkie środki transportu w mieście, plan miasta oraz pakiet praktycznych informacji dotyczących wszystkich aspektów pobytu.

WYŻYWIENIE

Śniadania były organizowane w hotelu, lunche w pobliskich restauracjach (każdy w innej) o interesującym, specyficznym wystroju. Ostatni lunch był przygotowany przez naszych seniorów w siedzibie stowarzyszenia. Kolacja powitalna i pożegnalna zorganizowane zostały wcześniej w wybranych przez nas restauracjach serwujących tradycyjne polskie dania. Pozostałe zaś były organizowane wspólnie z uczestnikami zajęć na podstawie przygotowanych przez nas propozycji dobrych restauracji -  uczestnicy korzystali z pomocy i towarzystwa naszych seniorów i kadry przy wieczornych posiłkach.

ORGANIZACJA DNIA WARSZTATOWEGO

W pierwszym dniu uczestnicy otrzymali program zajęć oraz materiały informacyjne na temat Krakowa wraz z planem miasta. Pierwszego i ostatniego dnia warsztatów zajęcia odbywały się w sali szkoleniowej, przewidziano wówczas jednak dłuższe przerwy oraz zorganizowano posiłki poza hotelem gdzie odbywały się warsztaty – tak by zajęcia nie były zbyt męczące dla osób w starszym wieku. W pozostałe dni część zajęć odbywała się w sali szkoleniowej a część w terenie (krakowskich muzeach, synagogach, kawiarniach itp.).

UBEZPIECZENIE

Dla wszystkich uczestników z zagranicy wykupione zostało grupowe ubezpieczenie dla obcokrajowców przebywających w Polsce na czas trwania warsztatów.

Ewaluacja i monitoring: 

Przed rozpoczęciem warsztatów uczestnicy proszeni byli o przesłanie drogą mailową swoich oczekiwań dotyczących warsztatu i jego organizacji. Oczekiwania te zostały omówione w pierwszym dniu warsztatu, a program został dostosowany tak by w miarę możliwości zostały one zrealizowane.

Ewaluacja warsztatów przez jego uczestników prowadzona była w 5 różnych formach:

  1. krytyczna ocena własnej pisemnej wypowiedzi (wykonanej na samym początku warsztatów) na temat pamięci w ostatnim dniu zajęć
  2. symboliczna ewaluacja każdego dnia warsztatów wykonywana przy pomocy znaków graficznych
  3. krótkie wywiady ewaluacyjne prowadzone przez trenerów każdego dnia oraz dyskusja plenarna przeprowadzona na ostatnich zajęciach
  4. pisemna wypowiedź o jaką zostali poproszeni uczestnicy po zakończeniu 4/5 zajęć  (obszerna odpowiedź na 4 pytania oceniające i ich analiza w ostatnim dniu zajęć)
  5. ankieta ewaluacyjna, dostarczona przez Narodową Agencję.

Wyniki działań ewaluacyjnych były na bieżąco śledzone przez koordynatora warsztatów i stanowiły ważny element monitoringu.

Dodatkowym elementem ewaluacji warsztatu były spontaniczne wypowiedzi uczestników, dostarczone nam e-mailem po zakończeniu warsztatów.

Monitoring i ewaluacja była prowadzona również w gronie zespołu projektowego: po każdym dniu zajęć organizowane były krótkie spotkania podsumowujące, dodatkowo trenerzy wykorzystywali przerwy na lunch aby przedyskutować przebieg zajęć oraz włączyć uwagi i oceny uczestników w dalszą ich realizację. Po zakończeniu warsztatów zespół spotkał się na zabraniu podsumowującym, na którym dokonano oceny przebiegu warsztatów i osiągniętych rezultatów. Dodatkowo trenerzy zostali poproszeni o przygotowanie pisemnej wypowiedzi na temat realizacji warsztatu, jego dobrych i złych stron oraz przydatności zdobytych doświadczeń do dalszej pracy.

Do oceny warsztatów zaproszono również eksperta zewnętrznego, uznanego specjalistę w zakresie pamięci prof. Jerzego Vetulaniego. Wspólnie z przedstawicielem trenerów oraz seniorów, którzy mieli doświadczenie w treningach pamięci przeanalizował on przyjętą formułę warsztatów pod względem przydatności do pobudzania funkcji pamięciowych i udzielił cennych wskazówek.

Konsekwencją prowadzonego na bieżąco monitoringu i ewaluacji były niewielkie korekty w programie zajęć np. nieco mniej typowych ćwiczeń mnemotechnicznych, nieco więcej pracy bazującej na własnych doświadczeniach uczestników, uraz uzyskanie pewności przez prowadzących, że przyjęta formuła zajęć jest właściwa.

Główne wnioski z prowadzonej ewaluacji oraz monitoringu:

  • warsztat został dobrze zaplanowany i przeprowadzony,
  • zespół trenerów oraz zespół do realizacji zadań organizacyjnych był kompetentny i znakomicie wywiązał się ze swoich obowiązków
  • sposób organizacji zajęć, a w szczególności dobór miejsc, w których się odbywały był właściwy i zwiększał ich efektywność; jedynym minusem była konieczność pokonania dużej ilości schodów w Muzeum Farmacji, co utrudniało udział w tej części zajęć kilku osobom (ponieważ jednak pytani o to przed warsztatami uczestnicy nie zgłaszali problemów z poruszaniem się, ze względów merytorycznych zdecydowano się zorganizować tam część zajęć),
  • przejęta metodyka pracy przyniosła bardzo dobre rezultaty i znalazła wysokie uznanie w oczach uczestników,
  • balans między częścią teoretyczną i praktyczną był właściwy, choć w części teoretycznej należy mniej korzystać z prezentacji multimedialnych a bardziej skupić się na żywym słowie i interesujących przykładach,
  • przyjęta formuła pracy, dostarczająca wielorakich bodźców, wykorzystująca różne zmysły oraz angażująca emocjonalnie była z punktu widzenia neurobiologii pamięci najwłaściwsza i najefektywniejsza,
  • ilość wolnego czasu na relaks, regenerację i zajęcia własne była wystarczająca,
  • pozostawienie uczestnikom swobody w organizowaniu czasu wolnego oraz wieczornych posiłków z jednoczesnym zapewnieniem pomocy i towarzystwa gdy zgłaszano taką potrzebę okazały się bardzo dobrym rozwiązaniem,
  • realizacja warsztatów, zdobyte doświadczenia, przygotowane materiały i wypracowane rozwiązania  stanowią znakomity punkt startowy do podejmowania i rozwoju tego typu zajęć w przyszłości.
Wpływ warsztatu na słuchaczy, na organizację oraz społeczność lokalną – rezultaty: 

Realizacja warsztatu wywarła znaczący wpływ na naszą organizację. Za najważniejszy uważamy zdecydowane potwierdzenie trafności wybranej przez nas, innowacyjnej formuły prowadzenia tego typu zajęć. Wprowadzone przez nas eksperymentalnie elementy tak merytoryczne jak i metodologiczne uzyskały zdecydowaną aprobatę uczestników i okazały się skuteczne. Również przyjęte rozwiązania organizacyjne okazały się słuszne i owocne. Stowarzyszenie zyskało więc bardzo cenne doświadczenie wskazujące w sposób jasny dalsze kierunki rozwoju.

Rozszerzenie naszych kontaktów międzynarodowych i umocnienie pozycji Stowarzyszenia jako organizatora ciekawych wydarzeń edukacyjnych dla seniorów tak w kontekście lokalnym jak i międzynarodowym stanowi dodatkową korzyść.

Niezwykle pozytywne i serdeczne przyjęcie warsztatów przez uczestników wyrażane w przesłanych  i wciąż nadchodzących e-maliach (przykłady p.3.4) stanowi niezwykle istotny czynnik motywujący dla organizacji: tak pracowników jak i samych seniorów.

Nasi słuchacze-seniorzy mieli okazję współuczestniczyć w organizacji i realizacji warsztatów, co przyczyniło się do wzmocnienia ich kompetencji językowych i międzykulturowych oraz poczucia własnej wartości.

Wypracowane i przetestowane w trakcie warsztatu nowe rozwiązania już w tej chwili stały się inspiracją dla nowych pomysłów i działań na rzecz seniorów (np. zostały zaimplementowane w prowadzonym przez nas seminarium Sztuka pamięci, a metody mnemotechniczne wykorzystane  na kursach języka angielskiego – z ogromnym sukcesem).

Społeczność lokalna (za pośrednictwem naszej strony internetowej, Facebooka, informacji w siedzibie stowarzyszenia i lokalnych mediów) miała okazję zapoznać się z przykładem ciekawego wydarzenia edukacyjnego dla seniorów. Za niezwykle istotne uważamy też włączenie kół akademickich w nasze działania (poprzez konsultacje i superwizje) oraz zainteresowanie autorytetów naukowych (prof. Jerzy Vetulani) pracami Stowarzyszenia.

Upowszechnianie rezultatów: 

Najważniejszym rezultatem warsztatu było zwiększenie wiedzy i umiejętności uczestników w zakresie korzystania z własnych zasobów pamięciowych oraz wzmocnienie ich wiary w swoje możliwości i motywacji do podejmowania różnorodnych aktywności. Zgłaszali oni także, iż w efekcie udziału w warsztacie zmieniły się ich postawy wobec własnej pamięci z negatywnej na pozytywną, oraz usprawnieniu uległy funkcje poznawcze i pamięciowe. Poprzez podtrzymywanie kontaktu z uczestnikami warsztatów zachęcamy ich do dalszego wykonywania ćwiczeń, które poznali podczas zajęć oraz podejmowania różnorodnych aktywności służących utrzymaniu sprawności umysłowej. Ci zaś zachęcają do podejmowania podobnej aktywności przez ich najbliższych i inne osoby w ich środowiskach lokalnych.

Z informacji zwrotnych od naszych słuchaczy wiemy, iż pozostają oni nie tylko w kontakcie z nami, ale i nawiązały się trwałe więzi przyjaźni (większość uczestników warsztatów nie znała się między sobą wcześniej) – nie tylko pozostają w kontakcie mailowym (dzięki któremu wymieniają się także dodatkowymi materiałami dot. ćwiczenia pamięci) ale i odwiedzają się w swoich krajach.

Uważamy, że także inne organizacje i osoby - korzystając z publikowanych informacji, oraz doświadczeń samych uczestników i dostarczonych im materiałów – mogą wykorzystać pomysł i formułę warsztatów dla prowadzenia własnej działalności edukacyjnej (tak indywidualnej jak i skierowanej do grup seniorskich).

Sukces jaki odniósł warsztat stanowi też ważną wskazówkę dla wszystkich zainteresowanych w jakim kierunku powinny się rozwijać tego typu zajęcia.

Materiały szkoleniowe i inne opracowania wykonane na potrzeby warsztatu stanowią cenne źródło informacji i inspiracji dla naszej organizacji oraz innych związanych z nami jednostek.

Opinie słuchaczy i pracowników o warsztacie – cytaty z wypowiedzi: 

„...I think this was the best I have experiences since 1952 when there was the Olympic games in Helsinki. I was there with my father and when I for the first time drank Coca-Cola...’’

„...I realized that something had happened in my brains. The feeling was similar as if I had been somewhere practicing physical rehabilitation - but this time it was mental instead of physical. Brains instead of muscles. It was a nice feeling...’’

„...it was a very pleasant and useful experience and I thank you for all the good work and effort you put into making this workshop a success..’’

„...excellent prepared workshop by a lovable team. All the time I had so much interest and fun dealing with the great variety which you have chosen to discuss and working with us. I am deeply convinced nearly all our activities, new informations and discussions will stay in our memory as you gave us the chance to elaborate it by our owns...’’

„...the whole group was so well chosen, we enjoyed it every second so much to talk to the lovely participants of seven countries. We spend a relaxed and even very funny time together. If you were seeking us you should have followed places of happy laughter..’’

„...the trip to Krakova was never-to-be-forgotten! Now I'll have a time to melt all I have experienced and a time to read all that information you gave us..’’

„The teachers are very energetic and good in imparting their knowledge to us.”

“Nice, engaged, clever and humorous teachers”

„Thank you very much for the very interesting week In Kraków and the good organization of it”

The most valuable part of the workshop was: “the perfect care from the leader to the group”.

„We had so much fun learning. The practical part (exercises) was the most interesting for me.”

Ew. inne uwagi dotyczące realizacji warsztatu: 

brak

Podpis
Przedstawiciel organizacji wypełniający formularz/kartę: 
Agnieszka Baran
Data wypełnienia formularza/karty: 
21.10.2011

Switch style