Żydowskie tradycje edukacyjne w Europie (JETE)

Tematyka działań: 
Edukacja międzykulturowa
Inne
Sztuka, muzyka, kultura
Dane Beneficjenta
Organizacja polska realizująca projekt: 
Stowarzyszenie Instytut Tolerancji
ul. Piotrkowska 104, 90-926 Łódź
Przedstawiciel organizacji, który może udzielić ew. dodatkowych informacji: 
Maria Goldstein
0048 505 998 782
mgold@math.uni.lodz.pl
Krótki opis profilu działalności polskiej organizacji realizującej projekt: 
Instytut Tolerancji w Łodzi został utworzony w 2001 roku. Powołali go ludzie, których celem jest propagowanie idei tolerancji i szacunku dla odmienności: naukowcy, artyści, dziennikarze, politycy, nauczyciele i studenci. W gronie założycieli był m.in. ówczesny prezydent miasta, pastor i przedstawiciel gminy żydowskiej. Ludzie o różnych poglądach i biografiach, których połączyła chęć wspólnego podejmowania działań na rzecz tolerancji. Zaczęło się od walki z ksenofobicznymi napisami na murach Łodzi, które wciąż psują wizerunek miasta. Dyskusje, warsztaty i koncerty pokazujące różnorodność i wielokulturowość Łodzi, miały pomóc w walce z głupotą wandali, którzy wciąż mazali rasistowskie napisy. Właśnie edukacja miała być środkiem do osiągnięcia celu. Od początku organizowaliśmy spotkania prezentujące różnorodne kraje i narodowości, które współtworzyły Łódź, a także religie, by uświadomić jak wiele łączy chrześcijaństwo z judaizmem, a protestantyzm z prawosławiem. A trzeba tu podkreślić, że Łódź ma bardzo specyficzną historię jak na miasto usytuowane w centrum Polski. Instytut bierze udział w Światowym Dniu Walki z Rasizmem, współorganizuje Kolorową Tolerancję - akcję zamalowywania rasistowskich napisów, będącą jednocześnie dyskusją nad różnorodnymi formami współczesnej nietolerancji. Rozmawiamy o braku tolerancji i zrozumienia dla osób niepełnosprawnych. Mówimy o heterofobii. Zastanawiamy się jak czują się i jak postrzegani są obecnie w Polsce cudzoziemcy, a zwłaszcza przedstawiciele krajów afrykańskich czy azjatyckich. Rozmawiamy o islamie oraz konflikcie palestyńsko-izraelskim. Jesteśmy też partnerami kilku międzynarodowych projektów. Honorowym członkiem Instytutu Tolerancji w Łodzi jest znakomity polski filozof prof. Leszek Kołakowski, który napisał dla nas esej pt. "Wymazać nienawiść”.
Tytuł projektu: 
Żydowskie tradycje edukacyjne w Europie (JETE)
Nr Umowy Finansowej z Narodową Agencją: 
06/GR2/06-0074/P1
07/GR-LP/07-0053/P2
Lata realizacji: 
2006 - 2009
Kraje uczestniczące: 
Niemcy x2, Austria, Francja, Włochy, Litwa x2, Holandia, Polska
Cele projektu: 
Edukacja w szerokim zakresie w aspekcie tolerancji, poszanowania innych, przybliżania ich kultury i tradycji, wartości uniwersalnych pozwalających także na przetrwanie trudnych momentów życiowych, odkrywanie historii i jej znaczenia dla tożsamości miasta i jego mieszkańców, przybliżanie wartości i znaczenia wielokulturowości dla rozwoju człowieka.
Obszary tematyczne: 
Historia Żydów europejskich, Holocaust, tradycje edukacyjne (literatura, sztuka, muzyka)
Grupa docelowa słuchaczy: 
Wszystkie osoby zainteresowane tematyką, pracownicy instytucji publicznych, nauczyciele – osoby, które ze względu na wykonywany zawód mogą być multiplikatorami naszych działań.
Jakie były początki projektu: 
Pomysł powstania projektu miała koordynatorka projektu z Niemiec. Poszukiwała ona  partnerów w Polsce i otrzymała mój adres od mojej znajomej z Uniwersytetu Ludowego w Stuttgarcie. Dzięki pomocy polskiej Narodowej Agencji pojechałam na spotkanie przygotowawcze. Nie znaliśmy nikogo i był to nasz pierwszy projekt partnerski.
Krótki opis przebiegu projektu: 
Spotkanie pracowników Instytutu w celu zaplanowania działań związanych z wizytą naszych partnerów Łodzi.
13-16 października 2007, Polska, Łódź – spotkanie partnerów
Opracowaliśmy bardzo obszerny program, ponieważ miasto jest pełne śladów kultury żydowskiej. Dla naszych gości i społeczności lokalnej zorganizowaliśmy koncert chóru Clil połączony z nauką piosenek i prezentacją naszej broszury „Nauka pomogła nam przeżyć”, przedstawiliśmy również sylwetkę Icchaka Kacenelsona, autora wstrząsającego poematu „O zamordowanym żydowskim narodzie” oraz przedwojenny łódzki chór żydowski Hazomir.
Na ostatnie trzy punkty naszego programu składały się: wykład Pawła Spodenkiewicza, autora książki „ Zaginiona dzielnica”, na temat przedwojennych szkół żydowskich i placówek edukacyjnych w Łodzi, Justyny Fruzińskiej o znaczeniu kabały oraz pokaz multimedialny zdjęć Pawła Herzoga o chasydach z Aleksandrowa.
W spotkaniu w Łodzi wzięło udział ok. 30 osób z zagranicy, bo oprócz licznie przybyłych uczestników naszego projektu ok. 25, towarzyszyli nam przebywający akurat w Łodzi zainteresowani tematem turyści z Wielkiej Brytanii i Niemiec.
Styczeń 2008
Wzięliśmy udział w uroczystości upamiętnienia likwidacji obozu romskiego w getcie Litzmannstadt. Naziści deportowali ok. 5000 Sinti i Romów z austriackiego Burgerlandu. Wkrótce po przybyciu wszyscy zostali zamordowani. Wieczorem uczestniczyliśmy w koncercie muzyki cygańskiej.
8-10 lutego 2008, Włochy, Florencja – spotkanie partnerów
Spotkanie podsumowujące półmetek projektu. Ten warsztat nie był przeznaczony dla słuchaczy. Jego zasadniczym celem miało być podsumowanie dotychczasowej realizacji projektu. Każdy z partnerów miał przygotować prezentację wyników projektu na szczeblu lokalnym i międzynarodowym
18-22 lutego 2008
Stuttgart/Tybinga Prezentacja projektu na stanowisku KE podczas targów edukacyjnych Didacta w Stuttgarcie.
15 marca 2008
Spotkanie z rabinem Symchą Kellerem z Łódzkiej Gminy Wyznaniowej – wykład o judaizmie w ramach akcji „Kolorowa Tolerancja
W dniu 21 marca 2008 r., w Międzynarodowym Dniu Walki z Rasizmem, który tradycyjnie jest obchodzony w Łodzi jako dzień Kolorowej Tolerancji przeprowadziliśmy kilka działań w ramach projektu i w celu jego promocji.
Było to wspólne zamalowywanie rasistowskich graffiti oraz koncert żydowskiej muzyki w wykonaniu zespołu „Kanava”. W dniu 28 marca towarzyszyli naszym działaniom fotoreporterzy FRSE.
Kwiecień 2008
Braliśmy udział w symbolicznym „Marszu Żywych” w Łodzi
2. czerwca 2008 mieliśmy zaszczyt prezentować projekt JETE na ogólnopolskiej konferencji tematycznej zorganizowanej w ramach Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego przez FRSE w Warszawie.
19-22 czerwca 2008, Litwa, Wilno – spotkanie partnerów
Do spotkania przygotowaliśmy się czytając przewodniki turystyczne i historyczne oraz specjalny numer Midrasza poświęcony żydowskiemu Wilnu. Polska grupa przyjechała do Wilna w przededniu planowanego w ramach JETE spotkania, przed południem możliwa była przechadzka po Wilnie, odkrywanie śladów polskości, widocznej nie tylko w budynkach sakralnych, lecz także w przestrzeni miejskiej. To tutaj, tworzyli polscy wieszczowie: Juliusz Słowacki i Adam Mickiewicz. Tablice i postumenty ich upamiętniające można znaleźć w wielu miejscach miasta, w tym na Uniwersytecie Wileńskim.
Sierpień  2008
Obchody rocznicy likwidacji getta.
5-8 lutego 2009, Niemcy, Tybinga – spotkanie partnerów
Podczas spotkania były prezentowane projekty upamiętniające ofiary zbrodni nazistowskich, działania na rzecz odbudowania życia żydowskiego (kultury i edukacji) oraz działalności instytucji stowarzyszonej w tym projekcie tzn. Niemiecko-Amerykańskiego Instytutu. Spotkanie zakończyło się uroczym wieczorem przy wspólnym europejskim stole, na którym znalazły się przysmaki przywiezione przez partnerów.
W marcu 2009 jak co roku byliśmy współorganizatorami “Kolorowej tolerancji” . Wykład na temat judaizmu Symchy Kellera, przewodniczącego Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi spotkał się jak zwykle z ogromnym zainteresowaniem.
7-10 maja 2009
W tych dniach byliśmy słuchaczami międzynarodowej konferencji zorganizowanej przez Katedrę Pragmatyki Językowej Uniwersytetu Łódzkiego “Rasa, Religia, Reprezentacja”. Jej tematem były zagadnienia etniczności i religii, jak również ich przedstawienie w sztuce, mediach i literaturze. Uczestnicy konferencji z perspektywy przeszłości, teraźniejszości dyskutowali o tym, co współtworzy naszą tożsamość i kształtuje relacje z innymi. Zastanawiali się nad językowo-wizualnymi sposobami wyrażania owej tożsamości, reprezentacji tego, co duchowe i tego co, materialne, sacrum i profanum, uniwersum i indywiduum. Podczas konferencji poznaliśmy córkę Chawy Rosenfarb, która przyjechała z Kanady. Chawa jest autorką trzytomowej publikacji na temat przedwojennej Łodzi i historii getta łódzkiego. Towarzyszyliśmy jej w nostalgicznym spacerze śladami matki. Jednym z punktów byłfilm Menachema Dauma “Gra w chowanego” uważany przez wielu krytyków za jeden z najważniejszych i najbardziej poruszających filmów na temat Holocaustu i relacji polsko-żydowskich. Film ten stał się inspiracją dla programu naszego spotkania w projekcie partnerskim „Suval” w czerwcu. Spotkaniu temu nadaliśmy motto ”Kto ratuje jedno życie ratuje cały świat”
14-30 czerwca 2009, Polska, Łódź – spotkanie partnerów
Jak zwykle włączyliśmy się w organizację spotkań z kulturą żydowską w Łodzi i z naszej inicjatywy został wyświetlony podczas otwartych projekcji w kinie Muzeum Kinematografii film „Zabawa w chowanego, który zrobił na nas tak duże wrażenie. Postanowiliśmy umożliwić obejrzenie go szerszej społeczności i między innymi naszym europejskim partnerom, których gościliśmy w tym czasie w Łodzi. Nawiązaliśmy kontakt z Kamilą Klauzińska z towarzystwa historyczne Yachad, która współpracowała przy produkcji tego filmu. Kamila zwróciła się do reżysera filmu o wyrażenie zgody na otwartą niekomercyjną projekcję filmu i ją otrzymała.
Była obecna na spotkaniu i odpowiadała na pytania wzruszonych widzów.
7-12 lipca 2009, Auvillar, Francja – spotkanie partnerów
Podsumowujące projekt ostatnie spotkanie w Auvillar w siedzibie naszego francuskiego partnera. Spotkanie to było ukoronowaniem projektu i pożegnaniem przyjaciół. Przez te trzy lata staliśmy się jedną wielką rodziną i rozstanie było naprawdę trudne.
Liczba słuchaczy aktywnie uczestniczących w projekcie
W działaniach krajowych: 
500
W wyjazdach zagranicznych: 
0
Produkty
Produkty projektu: 
Wystawy:
- Żydowskie tradycje Edukacyjne w latach 1940-1944, towarzysząca ogólnopolskiej konferencji młodych historyków (mała wystawa).
- „Nauka pomogła nam przetrwać” Biblioteka Pedagogiczna im Kotarbińskiego.
- Poszerzona wystawa „Nauka pomogła nam przetrwać” dostępna do końca sierpnia w Hali Orange.
- Wystawa „Chasydzi” w Urzędzie Miasta Łodzi.
Wykłady: na ogólnopolskiej konferencji młodych historyków poprzedzone informacją o projekcie.
Michał Trębacz: „Działalność kulturalna Bundu w Łodzi w okresie międzywojennym”
Iza Olejnik: „Książka żydowska w przemysłowej Łodzi.
Publikacja „Nauka pomogła nam przetrwać - książka o tradycjach edukacyjno-kulturalnych  w getcie Łódzkim w języku polskim i niemieckim.
Spotkania ze świadkami naocznymi, spotkania promujące literaturę.
Spotkanie z profesorem Władysławem Bartoszewskim „Trudne pytania w dialogu polsko żydowskim” (uczestnicy młodzież szkolna, nauczyciele).
Współorganizacja ”łódzkich spotkań z kulturą żydowską”.
Koncerty edukacyjne żydowskiego chóru Clil i innych zespołów połączone z nauką piosenek.
Promocja miasta, włączanie tematyki projektu do akcji „Kolorowa Tolerancja”.
Które z powyższych produktów wykorzystano po zakończeniu projektu, upowszechniono?: 
Publikacja została przekazana do szkół i bibliotek oraz zainteresowanym osobom. Niemiecka wersja rozdawana była gościom podczas oficjalnych obchodów rocznicy likwidacji getta, grupom młodzieży niemieckiej i austriackiej, która realizowała projekty historyczne związane z tematem Drugiej Wojny Światowej.
Wpływ
Wpływ udziału w projekcie na organizację polską i jej pracowników: 
Wzajemna współpraca i nauka przy realizacji projektu, koordynacja działań i kształcenie poczucia więzi, coraz większa świadomość wielokulturowości miasta i znaczenia upowszechniania wiedzy wśród mieszkańców, co pozwala na obniżanie progu nietolerancji i ksenofobii.
Dzisiaj mamy przyjaciół w wielu krajach europejskich. Są oni partnerami w naszych nowych projektach. Poza zdobywaniem wiedzy i rozszerzaniem horyzontów, nabywamy bardzo ważnych umiejętności językowych, dotyczy to przede wszystkim w języka angielskiego, który jest na ogół językiem roboczym projektów.
Wpływ udziału w projekcie na polskich słuchaczy: 
Wpływ na wybór studiów podyplomowych, rozwinięcie zainteresowań, publikacje, także zwiększenie świadomości i poczucia własnej wartości w konfrontacji z partnerami zachodnimi, możliwość kulturowego, ale także językowego dialogu, umiejętność odnalezienia się w różnych sytuacjach, w tym podróżach.
Wartość, użyteczność projektu, trwałość rezultatów: 
Projekt stanowił doskonałą bazę do dalszych poszukiwań. Inspiracje do działań własnych, zawodowych: prowadzenie nowych zajęć na Uniwersytecie, artykuły, dysertacje naukowe, poszukiwania i rozwój zainteresowań (np. wykłady podczas warsztatów kultury żydowskiej w Poleskim Ośrodku Sztuki, artykuły w Gazecie Wyborczej).
Opinie słuchaczy i pracowników o projekcie – cytaty z wypowiedzi: 
„Gabriela Materassi, jedna z uczestniczek spotkania w Łodzi, napisała następujący tekst: "Łódź jest miastem które powoli wyzwala się z koszmaru przeszłości, której nie da się zapomnieć, ma ona swoje odzwierciedlenie we wszystkich artystycznych, architektonicznych i kulturalnych aspektach. Cmentarz żydowskich jest prawdopodobnie miejscem, w którym łączą się dusze ze swoim ciałami, od których zostały tak okrutnie oddzielone. Dusze te wpływają na wegetacje roślinności i objawiają się w sposób nieoczekiwany, przez co przeszłość jest nadal obecna. Okaleczone ciała mieszkają w drzewach, które rosną na cmentarzu, wypełnione przerażonymi oczami, które przyjmują formę kropli rosy na liściach, marzenia unoszą się nad bujną trawą i kołyszą się na kwiatach.
Myśli, wspomnienia, niepokój - początek długiej agonii – odczuwalne są na dworcu poprzez pieczołowicie sporządzone listy, które zawierają nazwiska i dane 230.000 osób, którym w nieludzki sposób odebrano godność.
Czas pokrył budynek czarnym welonem, aby skryć puste mieszkania. W getcie panuje absolutna cisza, nie słychać dziecięcych głosów, piosenek, śmiechu.
Nasze oczy widzą wszystko. To nie jest ciekawość, ale ból, zrozumienie, solidarność.
Cisza jest wszechobecna i wypełnia nas paraliżującym smutkiem. Nasze kroki budzą oczy, w których nie ma nadziei, oczy paru starców, którzy żyją w jednostajnym bolesnym wspomnieniu.”
Inne opinie:
„Było miło, interesująco, bogata strona merytoryczna, i pouczająco - tolerancja, jest jednym z najważniejszych czynników w obcowaniu ludzi o różnej narodowości i religii, i musimy się jej (myślę o tym kiedy przypomnę sobie kłótnię, po filmie P. Bergsteina).”
„Nauczyłem się, że trzeba czytać i zastanawiać się nad przeczytanymi treściami. To co zobaczyłem i przeczytałem było bardzo interesujące, ale potrzebuję czasu, aby to przemyśleć.”
„Nowi przyjaciele, nowe informacje dotyczące żydowskiej kultury, nowe odczucia w stosunku do uczestników projektu JETE i tematu naszych spotkań.”
„Nowe kontakty z partnerami w innych krajach europejskich.”
„Zdobycie szerszej wiedzy o organizacjach partnerskich zaangażowanych w projekcie, wymiana doświadczeń z innymi krajami, skonkretyzowanie sformułowania – wspólna platforma europejska.”
„Nauczyłem się dużo na temat sposobu działań poszczególnych grup w projekcie. Nauczyłem się dużo od grupy francuskiej, poznając filozoficzny aspekt podejścia do tematu. Bardzo interesujące było zwiedzanie Żydowskiego Muzeum w Paryżu i uzupełnienie wiedzy na temat afery Dreyfusa. Dzięki temu projektowi i temu partnerstwu znaleźliśmy pozytywny potencjał do zdobywania wiedzy na temat postępowej i humanistycznej tradycji żydowskiej oraz kultury europejskiej.”
„Trudno jest zajmować stanowisko na temat religii innych. Podczas spotkań, zwiedzania z przewodnikiem, rozmów nauczyliśmy się dużo na temat historii Żydów w najszerszym sensie, od nakreślenia Tanachu, poprzez ważność słowa w świętych tekstach Tory, wygnanie starotestamentowe, świątynię w Jerozolimie aż do jej zburzenia opisanego przez Józefa Flawiusza, stworzenia synagogi, ale również tradycji stworzonej w Talmudzie i Midraszu. Nauczyliśmy się o historii żydowskiej będącej historią europejską od czasu zburzenia drugiej świątyni, o wpływach tradycji żydowskiej na kultury narodowe i bez wątpliwości mających miejsce poprzez stulecia, o problemach społeczności żydowskiej we wszystkich krajach europejskich w obliczu antysemityzmu i pogromów. Ponadto, i być może jest to najbardziej wartościowe, odkryliśmy żydowską myśl w różnych socjologicznych kulturalnych aspektach, inspirującą dla naszej osobistej i kulturalnej sytuacji.. Historia i myśl żydowska stanowi kombinację bardzo silnej tradycji z silną zdolnością do asymilacji do nowych sytuacji.”
„To spotkanie było dla mnie i mojej instytucji bardzo pożyteczne i sensowne. Uważam, że najważniejsze jest to, że było tak dużo dyskusji na temat żydowskich tradycji. Wreszcie mieliśmy do czynienia z tradycją żydowską „live”. Mogliśmy trochę odczuć duchowe życie Żydów”. Myślę, że podczas następnych spotkań powinnyśmy się bardziej zagłębiać w folklor żydowski”
„Jestem bardzo szczęśliwa, że mogę uczestniczyć w tym projekcie. Dzięki temu mam nowe pomysły i co najważniejsze kierunek dla przyszłego rozwoju projektu. Dziękuję partnerom, to było duże przeżycie zobaczyć żydowski Paryż. Jestem wdzięczna, za to pierwsze spotkanie w Paryżu. Było to dla mnie ogromne doświadczenie związane z tym tematem, było wspaniale poznać partnerów.”
„Partnerstwo to dobry proces uczenia się, spotkanie tylu osób z różnych środowisk, różnych, kultur, jest prawdziwym wydarzeniem, wykonaliśmy dobrą pracę podczas pierwszego spotkania i musimy kontynuować poszukując odpowiedzi na nasze pytania. Uważamy poszukiwanie żydowskiej tożsamości ma zasadnicze znaczenie wkładu JETE dla naszej organizacji, ponieważ poprzez zrozumienie tej tożsamości w obliczu naszej własnej historii dowiadujemy się więcej o sobie, dowiedzieliśmy się również więcej o naszych organizacjach.”
Podpis
Przedstawiciel organizacji wypełniający formularz/kartę: 
Maria Goldstein
Data wypełnienia formularza/karty: 
15.03.2010

Switch style