Rodzice partnerami nauczycieli w procesie adaptacji szkolnej

Tematyka działań: 
Edukacja rodziców i rodzin
Inne
Umiejętności podstawowe
Zagadnienia pedagogiczne / dydaktyczne
Dane Beneficjenta
Organizacja polska realizująca projekt: 
Fundacja Rozwoju Dzieci im. J.A. Komeńskiego
ul. Flory 1/8, 00-586 Warszawa
Przedstawiciel organizacji, który może udzielić ew. dodatkowych informacji: 
Teresa Ogrodzińska
togrodzinska@frd.org.pl
Gracjana Węgorska
gwegorska@frd.org.pl
0048 22 881 15 80
Krótki opis profilu działalności polskiej organizacji realizującej projekt: 
Fundacja Komeńskiego działa od 2003 roku. Dążymy do zapewnienia dzieciom równego startu życiowego. Nie prowadzimy działalności gospodarczej, nasze środki pochodzą z dotacji i darowizn. Od 2005 roku posiadamy status organizacji pożytku publicznego.
Naszym priorytetem jest wyrównywanie szans edukacyjnych najsłabszych i dyskryminowanych grup społecznych oraz podnoszenie poziomu edukacji, ze szczególnym uwzględnieniem wspierania wczesnego rozwoju dziecka. Działamy we współpracy z rodzicami, nauczycielami, organizacjami pozarządowymi i samorządami. Współpracujemy ze specjalistami z zakresu wczesnej edukacji z Polski, Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej.
Najważniejsze działania:
  1. Podnoszenie jakości wczesnej edukacji - Przy Fundacji działa Akademia Komeńskiego, niepubliczna placówka doskonalenia dorosłych, która prowadzi szkolenia dla nauczycieli, rodziców i przedstawicieli społeczności lokalnych upowszechniające nowoczesne metody pedagogiczne i wychowawcze. Rocznie 32 trenerów Akademii szkoli ponad 2000 osób.
  2. Upowszechnianie edukacji przedszkolnej - Stworzyliśmy innowacyjny program pozwalający gminom na tworzenie alternatywnych form edukacji przedszkolnej dla dzieci w wieku 3-5 lat. Aktualnie we współpracy z 97 gminami wiejskimi i 4 organizacjami pozarządowymi prowadzimy 298 wiejskich Ośrodków Przedszkolnych dla 4000 dzieci. We współpracy z 5 organizacjami z całej Polski, przeprowadziliśmy pilotaż Grup Zabawowych – zajęć edukacyjnych dla dzieci w wieku 0-5 lat i ich rodziców przy merytorycznym wsparciu specjalnie przeszkolonego konsultanta.
  3. Gminne strategie edukacji - Pomagamy społecznościom gminnym w opracowywaniu długofalowych  Gminnych strategii edukacyjnych25 gmin wiejskich przyjęło strategie do realizacji.
  4. Rozwijanie świadomości społecznej na temat znaczenia wczesnej edukacji - Wydajemy materiały edukacyjne, organizujemy seminaria i konferencje poświęcone problemom wczesnej edukacji. Wydaliśmy między innymi pierwszy w Polsce „Raport o sytuacji edukacji elementarnej”, „Małe dziecko w Polsce – doświadczenia organizacji pozarządowych”, „Małe dziecko w gminie – jak podnieść jakość wczesnej edukacji”.
Tytuł projektu: 
Rodzice partnerami nauczycieli w procesie adaptacji szkolnej
Nr Umowy Finansowej z Narodową Agencją: 
06/GR2/06-0004/C1
07/GR-LP/07-0007/C2
Lata realizacji: 
2006 - 2008
Kraje uczestniczące: 
Polska, Czechy, Grecja, Słowacja, Wielka Brytania
Cele projektu: 
  1. Wymiana doświadczeń organizacji partnerskich na temat włączania rodziców w programy ułatwiające dzieciom adaptację do szkoły.
  2. Stworzenie programu szkoleniowego przygotowującego rodziców i nauczycieli do wspólnego planowania i realizacji działań ułatwiających dzieciom pokonanie progu szkolnego.
  3. Przygotowanie materiałów edukacyjnych dla rodziców i nauczycieli
  4. Przygotowanych co najmniej 10 trenerów do prowadzenia programu szkoleniowego.
  5. Przygotowanie w każdym kraju partnerskim co najmniej 40 rodziców i nauczycieli (przedszkoli i szkół podstawowych) do tworzenia programów wychowawczych ułatwiających dzieciom adaptację do szkoły.
Obszary tematyczne: 
Projekt poświęcony był budowaniu współpracy pomiędzy nauczycielami (szkół podstawowych, przedszkoli, ośrodków przedszkolnych), a rodzicami oraz zagadnieniom związanym z pokonywaniem progu szkolnego przez dzieci.
Grupa docelowa słuchaczy: 
Słuchaczami w projekcie byli rodzice, nauczyciele i psycholodzy pracujący z dziećmi przygotowującymi się do rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej lub właśnie tę naukę rozpoczynającymi. W Polsce było to grupa mocno sfeminizowana, w wieku od 23-ego do ok. 50-ego roku życia. Seminaria i szkolenia zrealizowane w Warszawie cieszyły się dużym zainteresowaniem nauczycieli, mniejszość stanowili rodzice. Odwrotnie kształtowała się sytuacja w grupie przeszkolonej w ramach projektu w wiejskiej gminie Jednorożec na terenie województwa mazowieckiego. Obserwowana w tej grupie duża frekwencja wśród rodziców nie przekładała się niestety na udział i zainteresowanie nauczycieli, którzy w niewielkim stopniu zaangażowali się w realizację projektu.
Jakie były początki projektu: 
Projekt powstał w oparciu o doświadczenia Fundacji Komeńskiego i pozostałych partnerów związane z wprowadzaniem innowacyjnych programów budowania współpracy pomiędzy nauczycielami i rodzicami.Dostrzegając ogromne znaczenie dobrej adaptacji w szkole dla przyszłej kariery szkolnej i życiowej dzieci, postanowiliśmy w tworzenie programów adaptacyjnych włączyć rodziców, którzy nie są na ogół postrzegani jako partnerzy w działaniach edukacyjnych i wychowawczych podejmowanych przez placówki edukacyjne. Przygotowując wniosek o dofinansowanie projektu, rozmawialiśmy z ekspertami zajmującymi się edukacją w Czechach, Grecji, Polsce, na Słowacji i w Wielkiej Brytanii. Ich opinie były zgodne: we wszystkich tych krajach istnieje ogromna potrzeba przygotowania rodziców i nauczycieli do wspólnej pracy na rzecz ułatwienia dzieciom procesu adaptacji szkolnej. Kontakt z organizacjami partnerskimi nawiązaliśmy podczas seminariów i konferencji, w których brali udział przedstawiciele Fundacji Komeńskiego.
Krótki opis przebiegu projektu: 
Realizacja projektu trwała dwa lata.
Etap pierwszy obejmował:
  1. 10.X.2006, Warszawa: seminarium krajowe dla 21 słuchaczy (rodziców i nauczycieli zainteresowanych udziałem w projekcie) i 7 pracowników Fundacji Komeńskiego – 6 trenerów Akademii Komeńskiego i koordynatorki projektu) – poświęcone zagadnieniom związanym z adaptacją szkolną i współpracą domu, przedszkola i szkoły.
  2. 26-28.X.2006, Warszawa: seminarium międzynarodowe dla 25 przedstawicieli Grup Roboczych (pracowników i słuchaczy) połączone z wizytą studyjną w polskich placówkach edukacyjnych – poświęcone prezentacji i wymianie doświadczeń organizacji partnerskich oraz ustaleniu priorytetów projektu w pierwszym roku realizacji; Fundację Komeńskiego reprezentowało 7 pracowników.
  3. X.2006–II.2007, w każdym z krajów Partnerstwa: przeprowadzono badanie jakościowe na temat doświadczeń rodziców, nauczycieli i ich dzieci/uczniów związanych z rozpoczęciem nauki w szkole; w Polsce w badaniu wzięło udział 143 osób (w tym 38 dzieci i 105 dorosłych słuchaczy).
  4. 15-17.III.2007, Newry, Irlandia Północna (Wlk. Brytania): seminarium międzynarodowe dla 25 przedstawicieli Grup Roboczych połączone z wizytą studyjną w brytyjskich placówkach edukacyjnych – poświęcone dyskusji nad wynikami badań n. t. adaptacji szkolnej oraz opracowaniu założeń scenariusza programu szkoleniowego; w seminarium wzięło udział 4 pracowników Fundacji Komeńskiego oraz jedna słuchaczka z Polski – mama dziecka przygotowującego się do rozpoczęcia nauki w szkole.
  5. III.-VI.2007, w każdym z krajów Partnerstwa: opracowanie lokalnych wersji programu szkoleniowego wraz z materiałami edukacyjnymi dopasowanego do potrzeb potencjalnych uczestników (npdst. ankiet otrzymanych od słuchaczy).
  6. VI.2007-VII.2007, w każdym z krajów Partnerstwa: przygotowanie i publikacja broszur i ulotek dla rodziców i nauczycieli; Fundacja Komeńskiego opublikowała broszurę  „Wszyscy gotowi?! Jak przygotować dziecko do szkoły” – została ona (razem z płytą zawierającą raporty z badań przeprowadzonych w krajach Partnerstwa)rozesłana do słuchaczy i placówek uczestniczących w projekcie.
  7. 29.VIII-2.IX.2007, Praga, Czechy: wspólne seminarium “Four European Countries Involved in Parent-Teacher Partnership for Children’s Transition to School European Project podczas XVII Międzynarodowej Konferencji EECERA: http://www.easyprague.cz/eecera2007/download/files/abstract-book_web.pdf - przedstawiciele EADAP, The Early Years Organization, OMEP oraz Fundacji Komeńskiego, której reprezentant prowadził seminarium, przedstawili efekty projektu oraz wyniki badań przeprowadzonych w ich krajach.
Etap drugi poświęcony był na:
  1. X.2007-VI.2008, w każdym z krajów Partnerstwa: przeprowadzenie pilotażu szkolenia „Rodzice partnerami nauczycieli w procesie adaptacji szkolnej” – 315 uczestników wzięło udział w 12 szkoleniach przeprowadzonych przez 10 trenerów na terenie pięciu krajów Europy; w Polsce w szkoleniach zorganizowanych w dwóch warszawskich dzielnicach (Bielany i Żoliborz) oraz w wiejskiej gminie Jednorożec, wzięło udział 48 słuchaczy, w tym 26 nauczycieli przedszkolnych, 6 szkolnych, psycholog szkolny oraz 15 rodziców (wśród słuchaczy znalazło się ogółem 45 kobiet i 3 mężczyzn).
  2. 24-26.I.2008, Svaty Jur, Słowacja: seminarium międzynarodowe dla 25 przedstawicieli Grup Roboczych połączone z wizytą studyjną w słowackich placówkach edukacyjnych – poświęcone prezentacji ostatecznych, lokalnych wersji scenariusza oraz omówieniu pierwszej fazy pilotażu przeprowadzonego w krajach partnerstwa; Fundację reprezentowały 3 pracowniczki oraz słuchaczka – wice dyrektor warszawskiej Szkoły Podstawowej Nr 80 biorącej udział w projekcie od początku jego realizacji.
  3. V-VII.2008, w każdym z krajów Partnerstwa: ewaluacja pilotażu  na poziomie krajowym oraz adaptacja lokalnych scenariuszy do potrzeb i oczekiwań uczestników (w Polsce – np. dostanie wyników ankiet ewaluacyjnych oraz informacji zwrotnych otrzymanych od uczestników przez trenerów podczas szkolenia); w Polsce nad ostateczną wersją scenariusza pracował w czerwcu 2008 zespół 11 trenerów Akademii Komeńskiego.
  4. 5-6.VI.2008, Aegina, Grecja: seminarium międzynarodowe dla 25 przedstawicieli Grup Roboczych połączone z wizytą studyjną w greckich placówkach edukacyjnych – poświęcone prezentacji i omówieniu wyników pilotażu w każdym z krajów oraz pracy nad ostatecznym kształtem wspólnej broszury podsumowującej efekty projektu; Fundację Komeńskiego reprezentowało 5 pracowników i jeden słuchacz – nauczyciel w Szkole Podstawowej nr 65 biorącej udział w projekcie w roku 2007/2008.
  5. 7.VI.2008, Aegina, Grecja: międzynarodowa konferencja „European Experiences in Children’s Transition” z udziałem nauczycieli i akademików, podsumowująca dwa lata realizacji projektu „Rodzice partnerami nauczycieli w procesie adaptacji szkolnej”; prezentacja projektu przez jego polską koordynatorkę oraz przedstawienie przykładu dobrej praktyki – zajęć adaptacyjnych dla przyszłych pierwszaków zorganizowanych przez Szkołę Podstawową nr 65.
  6. VI-VII.2008, w każdym z krajów Partnerstwa: przetłumaczenie z języka angielskiego tekstu wspólnej broszury upowszechniającej efekty projektu, jej publikacja w językach narodowych i rozesłanie do słuchaczy uczestniczących w projekcie.
  7. X.2006-VII.2008, w każdym z krajów partnerstwa: założenie i aktualizacja stron internetowych poświęconych realizacji projektu; w Polsce stworzyliśmy podstroję projektu na stronie www.frd.org.pl.
Liczba słuchaczy aktywnie uczestniczących w projekcie
W działaniach krajowych: 
69
W wyjazdach zagranicznych: 
3
Produkty
Produkty projektu: 
We wszystkich krajach partnerstwa:

1.     Podstrony internetowe na stronach organizacji partnerskich:

•           Fundacja Rozwoju Dzieci im. J. A. Komeńskiego (Polska – Organizacja Koordynująca): podstrona projektu w dwóch wersjach językowych na stronie głównej www.frd.org.pl

•           The Czech Committee of the World Organisation for Early Childhood Education – OMEP (Czech Republic): http://www.sweb.cz/omep/.

•           The Society for the Development and Creative Occupation of Children EADAP (Greece): www.eadap.gr/en/index.php

•           Early Years – The Organisation for Young Children (Northern Ireland): www.early-years.org

•           Unia Materskych Centier UMC (Slovakia): www.materskecentra.sk

2.     5 raportów krajowych z badań potrzeb i oczekiwań rodziców, nauczycieli  i dzieci zaangażowanych w proces pokonywania progu szkolnego przez dzieci – potencjalnych odbiorców opracowywanego programu szkoleniowego.

3.     5 sprawdzonych w pilotażach na terenie krajów Partnerstwa, programów szkoleniowych (wraz z materiałami edukacyjnymi) dla rodziców i nauczycieli, powstałych w oparciu o ten sam bazowy scenariusz wypracowany wspólnie przez organizacje partnerskie.

4.     Prezentacja projektu podczas konferencji międzynarodowych (The 17th InternationalEECERA Conference: 29.08 – 1.09.2007; dwie konferencje  w Grecji: 27.02.2008, 7.06.2008;  konferencja w Irlandii Północnej (Wlk. Brytania): 11 – 13.06.2008.

5.     Broszura dla rodziców i nauczycieli „Let’sGo to School! Together through the Transition to School Process” (polskitytuł: „Idziemydo szkoły! Jak razem pokonać próg szkolny” – wydana w 2000 egz.) – opracowana przez Fundację Komeńskiego w oparciu o informacje oraz przykłady dobrych praktyk przesłane przez organizacje partnerskie (broszura w językach krajowych i różnych opracowaniach graficznych została opublikowana w każdym z krajów Partnerstwa).

W Polsce:

1.     Płyta CD z raportami krajowych z badań potrzeb i oczekiwań rodziców, nauczycieli i dzieci zaangażowanych w proces pokonywania progu szkolnego przez dzieci – rozesłana do wszystkich słuchaczy biorących udział w  projekcie.

2.     Scenariusz programu szkoleniowego „Wszyscy gotowi?! Jak ułatwić dziecku start szkolny” wraz z materiałami edukacyjnymi – szkolenie znalazło się w ofercie Akademii Komeńskiego.

3.     Raport z ewaluacji pilotażu szkolenia.

4.     Broszura dla rodziców „Wszyscy gotowi?! Jak przygotować dziecko do szkoły” zawierająca praktyczne informacje związane z pokonywaniem progu szkolnego i adaptacją szkolną – wydana w 2000 egz. rozesłana do słuchaczy oraz dystrybuowana podczas II-go Forum Edukacyjnego „Razem dla dzieci” w Warszawie w dniach 21-22 września 2007.

Które z powyższych produktów wykorzystano po zakończeniu projektu, upowszechniono?: 
Obie publikacje Fundacji Komeńskiego – podobnie jak płyty CD z krajowymi raportami  na temat adaptacji szkolnej, zostały rozesłane do słuchaczy i placówek edukacyjnych biorących udział w projekcie. Otrzymali je także uczestnicy dwóch edycji Forum Edukacyjnego „Razem Dla Dzieci” (w 2007 oraz 2008 r.).
Raporty z wynikami badań przeprowadzonych w pierwszym roku realizacji projektu zostały zaprezentowane środowisku akademickiemu, nauczycielom i przedstawicielom organizacji pozarządowych podczas XVII Międzynarodowej Konferencji EECERA w Pradze.
Wpływ
Wpływ udziału w projekcie na organizację polską i jej pracowników: 
Udział w międzynarodowym programie oraz wymiana doświadczeń z partnerami z innych krajów europejskich podniosły kwalifikacje i rozszerzyły horyzonty pracowników. Projekt pozytywnie wpłynął na stopień znajomości języka angielskiego, w którym opracowywano raporty, kolejne wersje ramowego scenariusza szkolenia oraz tekstu publikacji, a także który obowiązywał jako język roboczy podczas wszystkich spotkań z partnerami.
Dzięki udziałowi w projekcie, grupa trenerów Akademii Komeńskiego została gruntownie przygotowana do prowadzenia szkoleń z zakresu wzmacniania współpracy rodziców i nauczycieli na rzecz ułatwienia procesu przechodzenia progu szkolnego przez dzieci.
Opracowany we współpracy z innymi organizacjami biorącymi udział w projekcie, program szkolenia dla nauczycieli i rodziców, został włączony do oferty Akademii Komeńskiego.
Nawiązaliśmy kontakt z nowymi partnerami na terenie Warszawy i województwa mazowieckiego – projekt był jedną z niewielu okazji do współpracy z nauczycielami nauczania początkowego w mazowieckich szkołach podstawowych.
Wpływ udziału w projekcie na polskich słuchaczy: 
Projekt pozwolił na stworzenie platformy porozumienia dla rodziców i nauczycieli różnych placówek edukacyjnych. Udało nam się w ten sposób stworzyć podstawę dla podejmowanych przez nich w przyszłości wspólnych działań na rzecz ułatwienia procesu przechodzenia progu szkolnego przez dzieci.
Słuchacze samodzielnie przeprowadzili analizę doświadczeń związanych z adaptacją szkolną, tworząc na jej podstawie harmonogram działań zmierzających ku jej poprawie. Podczas szkolenia nauczyli się pracy nad projektami o różnej skali, przekonali się, że sami mogą coś zmienić i że czasem najprostsze pomysły sprawdzają się najlepiej.
Słuchacze uczestniczący w wyjazdach zagranicznych oswoili się z językiem angielskim, poznali warunki pracy nauczycieli, systemy edukacyjne i ogólne realia panujące w krajach Partnerstwa. Mieli okazję aktywnie uczestniczyć w pracach nad programem szkoleniowym w międzynarodowym środowisku ekspertów w dziedzinie edukacji. Podsumowując swój udział w seminariach zagranicznych, polscy słuchacze często podkreślali, że to właśnie wymiana wiedzy i doświadczeń była dla nich najwartościowszym aspektem tych wyjazdów.
Wartość, użyteczność projektu, trwałość rezultatów: 
Programy szkoleń opracowanych w ramach Partnerstwa weszły do oferty szkoleniowej organizacji uczestniczących w projekcie, od razu spotykając się z dużym zainteresowaniem ze strony placówek edukacyjnych w każdym z krajów.
Przykłady dobrych praktyk zebrane w toku realizacji projektu zostały upowszechnione w pięciu krajach Partnerstwa za pośrednictwem wspólnej broszury oraz podczas międzynarodowych konferencji zorganizowanych w Grecji i Irlandii Północnej.
Opinie słuchaczy i pracowników o projekcie – cytaty z wypowiedzi: 

Cytaty z ankiet ewaluacyjnych po seminarium krajowym w październiku 2006 r.:

„Dla mnie – nauczycielki – [seminarium krajowe] było wartościowym doświadczeniem edukacyjnym. Wzbogaciło moją wiedzę, zainspirowało mnie do bardziej wnikliwej analizy niektórych problemów dotyczących adaptacji szkolnej oraz podjęcia nowych działań wychowawczych (np. w ramach współpracy ze szkołą). Pomogło mi w dokonaniu bardziej szczegółowej ewaluacji moich działań wychowawczych”

„Zwłaszcza rozmowy w grupach (rodzice-nauczyciele przedszkolni-nauczyciele szkolni) pozwalały na próbę większego wzajemnego zrozumienia się i zrozumienia tych samych problemów widzianych z różnych perspektyw. (…) Wymiana doświadczeń i wspólne poszukiwanie dróg do rozwiązywania problemów stanowiło kwintesencję całości”

Cytaty z ankiet na temat adaptacji szkolnej:

„Prowadziliśmy [z synem] rozmowy, w których mówiliśmy o zaletach szkoły i próbowaliśmy go przekonać do tego, że będzie to nowe, ale pozytywne doświadczenie”

„[W procesie przejścia mojego dziecka do szkoły uczestniczę poprzez] wspólne rozmowy o kolegach, nauce –staramy się, aby dziecko opowiedziało nam, co się wydarzyło w szkole, o swoich problemach w relacjach z kolegami”

„[W procesie przejścia mojego dziecka do szkoły uczestniczę poprzez] wprowadzenie drobnych obowiązków i systematyczne ich wykonywanie, np. pakowanie plecaka, pranie skarpetek, sprawdzanie, czy zgaszone są światła gdy wychodzimy z domu”

Cytaty z wypowiedzi jednej z nauczycielek po otrzymaniu poradników „Wszyscy gotowi?! Jak przygotować dziecko do szkoły?”:

„Poradnik stał się punktem wyjścia do rozmowy z rodzicami, w większości rodzice po raz pierwszy wysyłają swoje pociechy do przedszkola, więc nie mają doświadczenia w dobrym przygotowaniu swojego dziecka szkoły. Dzięki rozmowom, które zostały przeprowadzone, rodzice lepiej mogli przygotować się do usamodzielnienia własnego dziecka”

Opinie uczestników szkoleń pilotażowych:

„Poznałam nauczycielki ze szkoły, są normalne i fajne i wcale nie maja zawyżonych oczekiwań co do pracy z dziećmi sześcioletnimi”,

„Nie wiedziałam, ze niektóre rzeczy oczywiste dla mnie, są
niewiadome dla rodziców czy przedszkoli (nauczyciel szkolny)”,

„Jestem pełna energii, to bardzo dobry pomysł”,

„Wiem, co trzeba zrobić
w przyszłym roku szkolnym, żeby ta adaptacja była dobra, zwłaszcza te spotkania nauczycieli szkolnych w przedszkolu z rodzicami (nauczycielka przedszkolna)”,

„Tak powinno być
co roku”,

„Szkoda, ze moje dzieci tu nie chodzą, bo u mnie w szkole nie ma w ogóle adaptacji”,

„Klęską
jest to, że w naszych spotkaniach brał udział tylko 1 rodzic – trzeba doprowadzić do tego, żeby na przyszłość  te proporcje były inne”,

„Udział w spotkaniach i wysłuchanie innych rodziców i nauczycieli wpłynął na zracjonalizowanie obrazu szkoły i ukazał,
że szkoła nie jest miejscem, gdzie dziecku dzieje się krzywda i gdzie jest ono osamotnione”,

„Bardzo ciekawe było porównanie opinii dotycz
_cych procesu adaptacyjnego, wynikających z doświadczeń pracowników szkoły, wychowawców przedszkola oraz rodziców”,

„Mieliśmy plan (jako szkoła), ale wygląda to teraz zupełnie inaczej i ciekawiej…”,

„Główny zysk – wystawiono głowy zza muru i okazało się że rodzice to niekoniecznie wrogowie a nauczyciele to być może też chcą dobrze. W moim poczuciu trzeba coś zrobić żeby utrwalić tę świadomość”

Ew. inne uwagi dotyczące realizacji projektu: 
Projekt wymagał bardzo dużych nakładów organizacyjnych – szczególnie ze strony organizacji koordynującej. Częściowo przypadł na przełomowy rok 2007, w którym została zakończona realizacja programu Socrates, zastąpionego opartym na nieco innych zasadach (zwłaszcza w kwestiach rozliczeń finansowych i konstrukcji części merytorycznej raportu końcowego) programem „Uczenie się przez całe życie”. Jesteśmy bardzo zadowoleni z wprowadzonych zmian, które ułatwiły nam zarządzanie projektem i reagowanie na bieżąco na dynamikę prowadzonych działań.
Współpraca z organizacjami partnerskimi układała się doskonale, co pozwoliło w jak największym stopniu dostosować projekt do lokalnych potrzeb.
Dużym problemem na przestrzeni 2 lat realizacji projektu był dla nas brak możliwości wynagrodzenia trenerów prowadzących szkolenia. Podczas organizowanego w Warszawie Seminarium Międzynarodowego kłopotliwy okazał się brak tzw. funduszu reprezentacyjnego.
Jesteśmy zadowoleni ze współpracy z Narodową Agencją Programu Grundtvig, której pracownicy szybko i rzeczowo odpowiadali na zadawane przez nas pytania. Dzięki udziałowi w spotkaniach organizowanych przez Agencję, dowiedzieliśmy się więcej na temat obowiązujących nas procedur, co okazało się szczególnie istotne w początkowej fazie realizacji projektu w ramach nowego programu „Uczenie się przez całe życie” Projekty Partnerskie Grundtviga.
Podpis
Przedstawiciel organizacji wypełniający formularz/kartę: 
Julia Płachecka
Data wypełnienia formularza/karty: 
31.08.2008

Switch style